साना सिँचाई कार्यक्रम

प्रस्तुत दुईवटा तस्बिरमा साना सिँचाइ कार्यक्रम (Small Irrigation Programme–SIP) अन्तर्गत चरण I र चरण II को समग्र प्रगति तथा कार्यक्रमबाट लाभान्वित घरधुरी र सिँचाइ क्षेत्रसम्बन्धी विवरण प्रस्तुत गरिएको छ। कार्यक्रम नेपाल सरकार र स्वीस सरकारको Swiss Agency for Development and Cooperation (SDC) को सहकार्यमा सञ्चालन भएको छ। कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य साना सिँचाइ आयोजनामार्फत कृषि योग्य जमिनमा सिँचाइ सुविधा विस्तार गर्नु तथा लक्षित समुदायका घरधुरीलाई कृषि उत्पादनका लागि आवश्यक सिँचाइ पहुँच उपलब्ध गराउनु रहेको देखिन्छ।

१. साना सिँचाई कार्यक्रम चरण १ को अवस्था

पहिलो तस्बिर अनुसार SIP चरण १ अन्तर्गत १,०९६ वटा आयोजना सम्पन्न भएका छन्। यी आयोजनामार्फत कुल १६,५४४ हेक्टर क्षेत्रफलमा सिँचाइ सुविधा पुगेको छ। कार्यक्रमबाट जम्मा ५८,४०८ घरधुरी लाभान्वित भएका छन्। लाभान्वित घरधुरीमध्ये २६,६६३ घरधुरी दलित तथा अन्य वञ्चित समूह (DAG) अन्तर्गत रहेको उल्लेख छ, जुन कुल लाभान्वित घरधुरीको ४६ प्रतिशत हो। यस कार्यक्रमले सामाजिक तथा आर्थिक रूपमा पछाडि परेका समुदायलाई समेत सिँचाइ सुविधाको पहुँचमा समेटेको छ। त्यसैगरी, चरण १ बाट ४४,८७७ साना जग्गाधनी घरधुरी लाभान्वित भएका छन्, जुन कुल लाभान्वित घरधुरीको ७७ प्रतिशत हो। यसबाट कार्यक्रमको ठूलो हिस्सा साना किसान तथा सीमित कृषि जमिन भएका घरधुरीमा केन्द्रित रहेको बुझिन्छ।

२. साना सिँचाई कार्यक्रम चरण २ को अवस्था

दोस्रो तस्बिरमा SIP चरण २ को समग्र प्रगति देखाइएको छ। यस चरणअन्तर्गत हालसम्म १,४४० वटा आयोजना सम्पन्न भएको उल्लेख छ। यी आयोजनाबाट २५,०२२ हेक्टर कृषि क्षेत्रफलमा सिँचाइ सुविधा पुगेको छ। चरण २ अन्तर्गत कुल ६१,२५६ घरधुरी लाभान्वित भएका छन्। तीमध्ये २७,३८३ घरधुरी DAG समूहअन्तर्गत पर्दछन्, जुन कुल लाभान्वित घरधुरीको ४५ प्रतिशत हो। यसले चरण २ मा पनि लक्षित तथा सामाजिक रूपमा पछाडि परेका समुदायलाई कार्यक्रमको लाभमा समेटिएको देखाउँछ। त्यसैगरी, चरण २ बाट ३८,६०६ साना भूमिधनी घरधुरी लाभान्वित भएका छन्, जुन कुल लाभान्वित घरधुरीको ६३ प्रतिशत हो। यसले साना किसान तथा साना भूमिधनीहरूको कृषि उत्पादनमा सिँचाइ पहुँच विस्तार गर्न कार्यक्रमले महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको संकेत गर्छ।